Kto dziedziczy po osobie samotnej i bezdzietnej?

Jeśli osoba bez męża lub żony i bez dzieci nie zostawi testamentu, jej majątek przechodzi na rodzinę w kolejności wskazanej w Kodeksie cywilnym: najpierw na rodziców, potem na rodzeństwo i jego dzieci, dalej na dziadków i ich potomków. Partner życiowy ani przyjaciel nie dostaną niczego z ustawy. Gdy nie ma nikogo z rodziny, spadek przypada gminie. Tylko testament pozwala zdecydować o tym inaczej.

W skrócie

• Po osobie bez małżonka i dzieci cały spadek przypada w pierwszej kolejności jej rodzicom w częściach równych (art. 932 § 3 Kodeksu cywilnego).
• Jeśli jedno z rodziców nie żyje, jego część przypada rodzeństwu spadkodawcy, a w miejsce zmarłego rodzeństwa wchodzą jego dzieci (art. 932 § 4 i § 5 Kodeksu cywilnego).
• Gdy nie ma rodziców, rodzeństwa ani ich zstępnych, dziedziczą dziadkowie, a po nich ich dzieci i wnuki, czyli wujostwo i kuzyni (art. 934 Kodeksu cywilnego).
• Bez żadnego z tych krewnych i bez pasierbów spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania, a w niektórych sytuacjach Skarbowi Państwa (art. 935 Kodeksu cywilnego).
• Testament można napisać samemu, w całości odręcznie, z podpisem i datą (art. 949 § 1 Kodeksu cywilnego).

Kto dziedziczy po osobie samotnej, jeśli nie zostawiła testamentu?

Bez testamentu obowiązuje dziedziczenie ustawowe, czyli kolejność spadkobierców ustalona w Kodeksie cywilnym. U osoby, która nie ma małżonka ani dzieci, pierwszeństwo mają rodzice. Każda kolejna grupa dochodzi do głosu dopiero wtedy, gdy wcześniejszej nie ma.

Kolejność wygląda tak:

1. Rodzice dziedziczą cały spadek w częściach równych (art. 932 § 3 Kodeksu cywilnego).
2. Rodzeństwo wchodzi w miejsce rodzica, który nie dożył otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy. Dostaje jego część w częściach równych (art. 932 § 4). Jeśli któreś z rodzeństwa nie żyje, a zostawiło dzieci, jego część przypada tym dzieciom (art. 932 § 5).
3. Dziadkowie dziedziczą w częściach równych, gdy nie ma rodziców, rodzeństwa ani ich zstępnych (art. 934 § 1).
4. Dzieci i wnuki dziadków, czyli wujowie, ciotki i kuzyni, wchodzą w miejsce dziadka lub babci, którzy nie dożyli otwarcia spadku (art. 934 § 2 i § 2¹).
5. Pasierbowie, czyli dzieci zmarłego małżonka spadkodawcy, dziedziczą, jeśli żadne z ich rodziców nie dożyło otwarcia spadku (art. 934¹).
6. Gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Jeśli tego miejsca w Polsce nie da się ustalić albo było za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa (art. 935).

Przykład. Pan Jerzy K. nie miał żony ani dzieci. Zmarł, nie zostawiając testamentu. Jego matka żyje, ojciec zmarł wcześniej, a pan Jerzy ma dwie siostry. Matka dostaje połowę spadku, a połowa, która przypadłaby ojcu, dzieli się między siostry po równo. Każda z nich dostaje więc jedną czwartą.

Czy partner życiowy albo przyjaciel dziedziczy bez testamentu?

Nie. Partnera, z którym spadkodawca żył bez ślubu, ani przyjaciela nie ma w ustawowej kolejności dziedziczenia. Nie ma znaczenia, jak długo byliście razem ani kto się kim opiekował.

Jeśli chcesz, żeby mieszkanie, oszczędności albo pamiątki trafiły do konkretnej osoby spoza rodziny, musisz to zapisać w testamencie. Bez niego o wszystkim zdecyduje kolejność z Kodeksu cywilnego.

Przykład. Pani Maria W. przez 15 lat mieszkała z partnerem w swoim mieszkaniu. Nie zostawiła testamentu. Jej rodzice nie żyją, żyje natomiast brat, z którym od lat nie utrzymywała kontaktu. Mieszkanie odziedziczy brat, a partner nie ma do niego prawa z ustawy.

Czy dalsza rodzina, na przykład dzieci kuzynów, też dziedziczy?

Nie. Ustawa kończy krąg krewnych na wnukach dziadków, czyli na kuzynach spadkodawcy. Dzieci kuzynów ani dalsi krewni nie dziedziczą z ustawy.

To częste nieporozumienie. Wiele osób zakłada, że majątek zawsze „znajdzie” kogoś z rodziny. Artykuł 934 Kodeksu cywilnego obejmuje jednak tylko dziadków, ich dzieci i ich wnuki. Jeśli ich zabraknie, a nie ma też pasierbów, spadek przypada gminie (art. 935 § 1 Kodeksu cywilnego).

Czy gmina naprawdę może przejąć mój majątek?

Tak. Gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jest spadkobiercą ustawowym wtedy, gdy nie ma małżonka, krewnych powołanych do dziedziczenia ani pasierbów (art. 935 § 1 Kodeksu cywilnego). Skarb Państwa dziedziczy, jeśli ostatniego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić albo było ono za granicą (art. 935 § 2).

Przykład. Pan Adam S. z Łodzi był jedynakiem. Jego rodzice i dziadkowie nie żyją, a rodzice nie mieli rodzeństwa, więc nie ma wujostwa ani kuzynów. Nigdy nie był żonaty. Jeśli nie sporządzi testamentu, jego mieszkanie odziedziczy gmina, w której ostatnio mieszkał.

Jak napisać testament samemu?

Testament możesz napisać sam, bez notariusza. Musisz go napisać w całości odręcznie, podpisać i opatrzyć datą (art. 949 § 1 Kodeksu cywilnego). Taki dokument to testament własnoręczny.

Wydruk z komputera z samym podpisem nie spełnia tego wymogu, bo cały tekst ma być napisany ręką spadkodawcy. Brak daty nie zawsze unieważnia testament. Stanie się tak tylko wtedy, gdy przez brak daty powstaną wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, jego treści albo relacji między kilkoma testamentami (art. 949 § 2 Kodeksu cywilnego). Mimo to zawsze wpisuj datę.

Drugą drogą jest testament notarialny, czyli sporządzony w formie aktu notarialnego (art. 950 Kodeksu cywilnego). Notariusz dba o formę, a oryginał zostaje w kancelarii notarialnej, więc trudniej go zgubić albo zniszczyć. Więcej o tym, co się dzieje, gdy testamentu nie można odnaleźć, piszę w tekście zgubiony testament a dziedziczenie.

Czy rodzice albo rodzeństwo mogą żądać zachowku, jeśli zapiszę wszystko komuś innemu?

Rodzice tak, rodzeństwo nie. Zachowek, czyli pieniądze należne najbliższym pominiętym w testamencie, przysługuje zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, jeśli byliby powołani do spadku z ustawy (art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego). Rodzeństwa i dalszej rodziny ten przepis nie obejmuje.

Zachowek wynosi połowę wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu z ustawy. Jeśli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy, wynosi dwie trzecie tego udziału (art. 991 § 1). To roszczenie o zapłatę pieniędzy od spadkobiercy, a nie prawo do części rzeczy (art. 991 § 2). Szczegóły opisuję w artykule co to jest zachowek.

Przykład. Pani Ewa M. nie ma męża ani dzieci. W testamencie zapisała całe mieszkanie warte 400 000 zł przyjaciółce. To cały jej majątek. Żyją oboje jej rodzice i żadne z nich nie jest trwale niezdolne do pracy. Bez testamentu każde z nich dostałoby połowę, więc każde może żądać od przyjaciółki zachowku w wysokości połowy tej połowy, czyli 100 000 zł. Brat pani Ewy nie może żądać niczego.

Od czego zacząć, jeśli żyjesz sam?

1. Zastanów się, komu naprawdę chcesz przekazać majątek.
2. Sprawdź, kto dziedziczyłby po tobie z ustawy, i czy ktoś z tych osób ma prawo do zachowku.
3. Napisz testament odręcznie albo sporządź go u notariusza.
4. Przechowuj testament w bezpiecznym miejscu i powiedz zaufanej osobie, gdzie się znajduje.
5. Wracaj do testamentu, gdy zmienia się twoja sytuacja rodzinna albo majątkowa.

FAQ

Kto dziedziczy po osobie bez męża, żony i dzieci?

W pierwszej kolejności rodzice, w częściach równych (art. 932 § 3 Kodeksu cywilnego). Jeśli jedno z rodziców nie żyje, jego część przypada rodzeństwu spadkodawcy, a w miejsce zmarłego rodzeństwa wchodzą jego dzieci. Gdy nie ma rodziców, rodzeństwa ani ich zstępnych, dziedziczą dziadkowie, a po nich wujostwo i kuzyni. Tak jest wtedy, gdy spadkodawca nie zostawił testamentu.

Czy konkubent dziedziczy po zmarłym partnerze?

Nie z ustawy. Kodeks cywilny nie wymienia partnera życiowego wśród spadkobierców ustawowych, bez względu na to, jak długo trwał związek. Partner może otrzymać majątek tylko na podstawie testamentu. Warto pamiętać, że wtedy najbliżsi uprawnieni, na przykład rodzice spadkodawcy, mogą żądać od niego zachowku (art. 991 Kodeksu cywilnego).

Czy kuzyni dziedziczą po osobie samotnej?

Tak, ale dopiero na końcu. Kuzyni, czyli wnuki dziadków spadkodawcy, dziedziczą w miejsce swojego rodzica, jeśli ten nie dożył otwarcia spadku (art. 934 § 2¹ Kodeksu cywilnego). Dzieje się tak tylko wtedy, gdy nie ma rodziców spadkodawcy, jego rodzeństwa ani ich zstępnych. Dzieci kuzynów nie dziedziczą z ustawy.

Kiedy spadek przejmuje gmina?

Gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy dziedziczy, gdy nie ma małżonka, krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy ani pasierbów (art. 935 § 1 Kodeksu cywilnego). Jeśli ostatniego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić albo było ono za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa (art. 935 § 2).

Czy testament napisany na komputerze jest ważny?

Jako testament własnoręczny nie. Art. 949 § 1 Kodeksu cywilnego wymaga, żeby spadkodawca napisał testament w całości pismem ręcznym, podpisał go i opatrzył datą. Sam podpis pod wydrukiem nie wystarcza. Jeśli nie chcesz pisać odręcznie, możesz sporządzić testament notarialny w formie aktu notarialnego (art. 950 Kodeksu cywilnego).

Chcesz uporządkować sprawy spadkowe?

Pomagam sprawdzić, kto dziedziczyłby po tobie z ustawy, przygotować treść testamentu i ocenić ryzyko zachowku. Prowadzę też sprawy spadkowe po śmierci bliskich. Więcej o tym, jak pracuję w sprawach spadkowych, przeczytasz na stronie spadek, adwokat Łódź.

Adw. Kajetan Kałużyński, Kancelaria Adwokacka
ul. Narutowicza 45 lok. 29, 90-130 Łódź
tel. 607 089 081, kancelaria@kaluzynski.pl

O autorze: adw. Kajetan Kałużyński jest adwokatem i mediatorem z Łodzi, wpisanym na listę stałych mediatorów Sądu Okręgowego w Łodzi. Zajmuje się prawem cywilnym, w tym sprawami spadkowymi, prawem rodzinnym, prawem medycznym oraz mediacją.

Stan prawny na dzień 27 września 2026 r.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.