Czy można opublikować zdjęcie dziecka bez zgody drugiego rodzica?

Dzielenie się chwilami z życia, w tym z życia naszych dzieci, stało się dla wielu codziennością. Zjawisko to, określane mianem „sharentingu” (od ang. share – dzielić się i parenting – rodzicielstwo), budzi jednak coraz więcej pytań prawnych. Problem staje się szczególnie dotkliwy, gdy rodzice są w konflikcie lub po rozstaniu.

Co w sytuacji, gdy jeden rodzic aktywnie publikuje zdjęcia dziecka na Facebooku czy Instagramie, a drugi kategorycznie się temu sprzeciwia? Czy zgoda na publikację wizerunku dziecka jest konieczna od obojga rodziców?

Czym jest wizerunek w świetle prawa i dlaczego podlega ochronie?

Wizerunek jest jednym z podstawowych dóbr osobistych człowieka, chronionym przez przepisy prawa cywilnego. Zgodnie z art. 23 Kodeksu cywilnego (K.c.), dobra osobiste człowieka, takie jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek czy tajemnica korespondencji, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.

Kto decyduje o dobrach osobistych małoletniego dziecka?

Osobami uprawnionymi do podejmowania decyzji w imieniu małoletniego dziecka są jego przedstawiciele ustawowi, czyli rodzice, którym przysługuje władza rodzicielska. Zgodnie z art. 95 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.), władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw.

To rodzice, działając w ramach swojej władzy, zarządzają dobrami osobistymi dziecka – w tym jego wizerunkiem – kierując się przy tym fundamentalną zasadą dobra dziecka (art. 95 § 3 K.r.o.).

Czy publikacja zdjęcia dziecka w internecie to „istotna sprawa dziecka”?

Tak, w świetle dominującego orzecznictwa sądowego oraz poglądów doktryny, decyzja o publikacji wizerunku dziecka w internecie jest obecnie kwalifikowana jako „istotna sprawa dziecka”. Zgodnie z art. 97 § 2 K.r.o., o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Dlaczego „niewinne” zdjęcie to istotna sprawa?

Sądy podchodzą do tego zagadnienia bardzo poważnie z kilku powodów:

1. Trwałość śladu cyfrowego: Wszystko, co trafia do internetu, może tam pozostać na zawsze, nawet po usunięciu oryginalnego posta.
2. Ryzyko bezpieczeństwa: Zdjęcia mogą ujawniać lokalizację dziecka (np. szkołę, plac zabaw), co może być wykorzystane przez osoby o złych zamiarach.
3. Ryzyko wykorzystania: Wizerunek dziecka może zostać skopiowany i wykorzystany w sposób niepożądany, np. w materiałach pedofilskich, memach lub do kradzieży tożsamości.
4. Stygmatyzacja w przyszłości: Zdjęcia, które dziś wydają się rodzicom urocze (np. z nocnika, w kąpieli), za kilka lat mogą być źródłem wstydu i problemów w grupie rówieśniczej.

Co w sytuacji, gdy rodzice mają odmienne zdanie?

Jeżeli oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską, ale nie mogą dojść do porozumienia w kwestii publikacji wizerunku (lub jakiejkolwiek innej istotnej sprawie), jedynym prawnym rozwiązaniem jest zwrócenie się do sądu opiekuńczego. Jak stanowi wspomniany art. 97 § 2 K.r.o., to sąd rozstrzyga taki spór.

Warto pamiętać, że sąd nie działa tu „na życzenie” jednego z rodziców. Jego zadaniem nie jest przyznanie racji matce lub ojcu, ale ocena sytuacji wyłącznie przez pryzmat dobra dziecka. Sąd zbada, czy konkretna publikacja służy dziecku, czy mu zagraża, weźmie pod uwagę kontekst, częstotliwość oraz wiek dziecka.

Jak wygląda taka procedura przed sądem opiekuńczym?

Rodzic, który sprzeciwia się publikacji, musi złożyć wniosek o rozstrzygnięcie w istotnej sprawie dziecka do właściwego sądu rejonowego (wydział rodzinny i nieletnich). W Łodzi będą to odpowiednie Sądy Rejonowe, np. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia lub Widzewa, w zależności od miejsca zamieszkania dziecka.

We wniosku należy precyzyjnie opisać sytuację – na czym polega spór, jakie jest stanowisko drugiego rodzica i dlaczego, zdaniem wnioskodawcy, publikacja (lub jej zakaz) jest zgodna z dobrem dziecka. Sąd następnie wysłucha obojga rodziców, a jeśli jest to uzasadnione wiekiem i rozwojem dziecka, może również wysłuchać samego małoletniego.

Czy sytuacja zmienia się po rozwodzie lub separacji?

To jedno z najczęstszych pytań, z jakimi spotyka się adwokat w Łodzi prowadzący sprawy rozwodowe. Należy z całą mocą podkreślić: rozwód nie znosi władzy rodzicielskiej.

Jeżeli sąd w wyroku rozwodowym pozostawił obojgu rodzicom pełną władzę rodzicielską (co jest obecnie standardem), to oboje nadal mają obowiązek współdecydowania o istotnych sprawach dziecka, w tym o jego wizerunku. Fakt, że rodzice nie mieszkają razem, niczego tu nie zmienia.