Wyjazd na wakacje z dzieckiem bez zgody drugiego rodzica — Łódź

Wyjazd zagraniczny z małoletnim — nawet krótkie wakacje — jest „istotną sprawą dziecka” w rozumieniu art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO) i co do zasady wymaga zgody obojga rodziców wykonujących władzę rodzicielską. W razie odmowy drugiego rodzica decyduje sąd opiekuńczy — w Łodzi właściwy jest sąd rejonowy wydziału rodzinnego i nieletnich według miejsca zamieszkania dziecka.

Inaczej wygląda sytuacja przy wyjeździe krajowym, a inaczej, gdy drugi rodzic ma ograniczoną, zawieszoną lub odebraną władzę rodzicielską. Poniżej wyjaśniam, kiedy zgoda jest konieczna, jak ją zastąpić orzeczeniem sądu oraz jakie ryzyka — cywilne, karne i międzynarodowe — wiążą się z wyjazdem „na własną rękę”.

Czy wyjazd z dzieckiem to „istotna sprawa dziecka”?

Tak. Zgodnie z art. 97 § 2 KRO o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia — sąd opiekuńczy. Sąd Najwyższy w utrwalonej linii orzeczniczej zaliczył do takich spraw również wyjazd dziecka za granicę, nawet krótkotrwały, w celu spędzenia wakacji.

Kluczowe orzeczenia:

• uchwała SN z 10 listopada 1971 r., III CZP 69/71 — zezwolenie sądu opiekuńczego na wyjazd zagraniczny dziecka jest potrzebne, jeżeli drugi rodzic nie wyraził zgody;
• postanowienie SN z 6 marca 1985 r., III CRN 19/85 — „wyjazd dziecka za granicę w celu spędzenia tam wakacji, jako należący do istotnych spraw dziecka, wymaga zgody obojga rodziców wykonujących władzę rodzicielską, a w braku takiej zgody — orzeczenia sądu opiekuńczego”.

Stanowisko to potwierdza również praktyka sądów powszechnych — przykładem jest postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z 13 czerwca 2023 r., III Nsm 813/23, w którym sąd zezwolił matce na wyjazd z małoletnią poza granice kraju w okresie letnim.

Kiedy zgoda drugiego rodzica jest wymagana?

Zgoda jest konieczna, gdy oboje rodzice wykonują pełną władzę rodzicielską. Dotyczy to:

• wyjazdu zagranicznego (turystycznego i pobytu stałego),
• wyrobienia paszportu dla dziecka (na podstawie ustawy z 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych wymagana jest pisemna zgoda obojga rodziców),
• zmiany miejsca zwykłego pobytu dziecka.

W praktyce do podróży poza Polskę przyda się pisemna zgoda drugiego rodzica (najlepiej z podpisem notarialnie poświadczonym, w językach polskim i angielskim) — straże graniczne, linie lotnicze i organy państw docelowych coraz częściej takiej zgody żądają.

Wyjazd krajowy a wyjazd zagraniczny — czy jest różnica?

Tak, i jest istotna.

Rodzaj wyjazdu	Czy potrzebna zgoda drugiego rodzica?	Podstawa
Krótki wyjazd krajowy (np. tydzień nad morzem)	Co do zasady nie — to bieżąca sprawa wychowania	art. 97 § 1 KRO
Wyjazd krajowy długotrwały lub zmiana miejsca pobytu dziecka	Tak — istotna sprawa dziecka	art. 97 § 2 KRO
Wakacje zagraniczne (nawet kilkudniowe)	Tak — istotna sprawa dziecka	art. 97 § 2 KRO; SN III CRN 19/85
Wyjazd zagraniczny na pobyt stały	Tak — zezwolenie sądu opiekuńczego, jeśli brak zgody	SN III CZP 69/71

 

Krótkotrwałe wakacje na terenie Polski mieszczą się zatem w bieżącym sprawowaniu pieczy nad dzieckiem i nie wymagają formalnej zgody — co nie znaczy, że nie warto poinformować drugiego rodzica, zwłaszcza jeśli wyjazd koliduje z ustalonymi kontaktami.

Co zrobić, gdy drugi rodzic nie wyraża zgody?

Rozwiązanie wskazuje art. 97 § 2 KRO — należy wystąpić do sądu opiekuńczego z wnioskiem o rozstrzygnięcie w istotnej sprawie dziecka, tj. o zezwolenie zastępujące zgodę drugiego rodzica na wyjazd małoletniego za granicę.

Co powinien zawierać wniosek:

• oznaczenie sądu (sąd rejonowy — wydział rodzinny i nieletnich) oraz uczestników (drugiego rodzica),
• dokładne dane małoletniego,
• konkretny termin i miejsce wyjazdu (kraj, daty, środek transportu, miejsce pobytu),
• uzasadnienie — dlaczego wyjazd jest w interesie dziecka,
• dowody (potwierdzenie rezerwacji, plan podróży, ubezpieczenie, dokumentacja poprzednich wyjazdów),
• odpis aktu urodzenia dziecka i wyroku rozwodowego/postanowienia o władzy rodzicielskiej,
• opłatę sądową — 100 zł (art. 23 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Wniosek można połączyć z żądaniem zabezpieczenia na czas postępowania, jeżeli termin wyjazdu jest bliski.

Wyjazd bez zgody — konsekwencje prawne

Zignorowanie wymogu zgody nie jest jedynie „kwestią formalną”. Wyjazd zagraniczny z dzieckiem wbrew woli drugiego rodzica (lub bez zezwolenia sądu) może prowadzić do:

1. Wniosku w trybie Konwencji haskiej z 25 października 1980 r. o cywilnych aspektach uprowadzenia dziecka za granicę — drugi rodzic może żądać natychmiastowego powrotu dziecka do państwa zwykłego pobytu (Polski). Procedura jest szybka, a sądy w państwie docelowym co do zasady nie badają meritum sprawy.
2. Odpowiedzialności karnej z art. 211 Kodeksu karnego — uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego wbrew woli osoby powołanej do opieki zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3 (a od nowelizacji z 2024 r. — w określonych przypadkach surowszą).
3. Skutków w postępowaniu rodzinnym — zachowanie może być podstawą do ograniczenia władzy rodzicielskiej (art. 109 KRO), zmiany orzeczenia o kontaktach lub o miejscu pobytu dziecka.
4. Praktycznych problemów na granicy — odmowa wpuszczenia do kraju docelowego, zatrzymanie dziecka, interwencja Policji lub Straży Granicznej.

Kiedy zgoda drugiego rodzica nie jest potrzebna?

Zgoda nie jest wymagana, jeżeli drugi rodzic:

• został pozbawiony władzy rodzicielskiej (art. 111 KRO),
• ma władzę rodzicielską zawieszoną (art. 110 KRO),
• ma ograniczoną władzę rodzicielską w sposób wyłączający współdecydowanie o miejscu pobytu lub wyjazdach zagranicznych dziecka (art. 109 KRO),
• nie żyje lub ojcostwo nie zostało ustalone.

W praktyce w urzędzie paszportowym lub na granicy należy mieć przy sobie prawomocne postanowienie sądu potwierdzające zakres władzy rodzicielskiej.

Wakacje a harmonogram kontaktów z drugim rodzicem

Nawet uzyskanie zgody (lub zezwolenia sądu) nie zwalnia z obowiązku respektowania ustalonych kontaktów. Jeżeli planowany wyjazd koliduje z terminami kontaktów drugiego rodzica, trzeba:

• uzgodnić zamianę terminów na piśmie,
• albo wystąpić o zmianę orzeczenia o kontaktach na okres wakacji (art. 113⁵ KRO),
• lub o zabezpieczenie wakacyjnego harmonogramu kontaktów.

Naruszenie orzeczenia o kontaktach może skutkować zagrożeniem zapłatą sumy pieniężnej na rzecz drugiego rodzica (art. 598¹⁵ KPC).

Lista kontrolna przed wakacyjnym wyjazdem z dzieckiem

• [ ] Sprawdź zakres władzy rodzicielskiej obojga rodziców (wyrok rozwodowy, postanowienie sądu).
• [ ] Uzyskaj pisemną zgodę drugiego rodzica (najlepiej notarialnie poświadczoną).
• [ ] Zweryfikuj ważność paszportu/dowodu osobistego dziecka.
• [ ] Przygotuj dokumenty potwierdzające relację (akt urodzenia, ewentualnie tłumaczenie).
• [ ] Jeśli wyjazd koliduje z kontaktami — uzgodnij to z drugim rodzicem na piśmie.
• [ ] Przy braku zgody — z odpowiednim wyprzedzeniem (co najmniej 2–3 miesiące) złóż wniosek do sądu rodzinnego w Łodzi.
• [ ] Rozważ wniosek o zabezpieczenie, jeżeli termin wyjazdu jest bliski.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy mogę wyjechać z dzieckiem na weekend nad polskie morze bez zgody ojca/matki?

Co do zasady tak. Krótki wyjazd krajowy mieści się w bieżącym sprawowaniu pieczy (art. 97 § 1 KRO) i nie wymaga formalnej zgody drugiego rodzica — pod warunkiem, że nie koliduje z ustalonymi kontaktami i nie zmienia miejsca zwykłego pobytu dziecka.

Czy zgoda drugiego rodzica musi być w formie aktu notarialnego?

Nie ma takiego wymogu prawnego, ale w praktyce zaleca się zgodę pisemną z podpisem notarialnie poświadczonym, najlepiej w języku polskim i angielskim. Ułatwia to przekroczenie granicy oraz zameldowanie w hotelu w państwach, które takiej formy wymagają.

Co zrobić, gdy drugi rodzic nie odpowiada lub nie ma z nim kontaktu?

Należy złożyć wniosek do sądu opiekuńczego o zezwolenie na wyjazd dziecka za granicę bez zgody drugiego rodzica (art. 97 § 2 KRO). Brak kontaktu z drugim rodzicem nie zwalnia z obowiązku uzyskania zezwolenia sądu — chyba że został on pozbawiony władzy rodzicielskiej.

Ile trwa postępowanie sądowe o zezwolenie na wyjazd?

W sądach łódzkich od kilku tygodni do kilku miesięcy. Przy bliskim terminie wakacji warto wnosić o zabezpieczenie oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym lub w trybie pilnym. Praktyka pokazuje, że sądy potrafią orzec w terminie 4–8 tygodni przy dobrze udokumentowanym wniosku.

Czy mogę wyjechać z dzieckiem, jeżeli mam pełną władzę rodzicielską, a drugi rodzic ograniczoną?

Zależy od zakresu ograniczenia. Jeśli drugi rodzic zachował prawo współdecydowania o istotnych sprawach dziecka, zgoda nadal jest potrzebna. Jeżeli sąd wyraźnie wyłączył jego udział w decyzjach o wyjazdach lub miejscu pobytu — zgoda nie jest wymagana.

Co grozi za wyjazd z dzieckiem za granicę bez zgody?

Wniosek o nakaz powrotu w trybie Konwencji haskiej z 1980 r., odpowiedzialność karna z art. 211 KK (kara pozbawienia wolności), ograniczenie władzy rodzicielskiej, zmiana orzeczenia o miejscu pobytu dziecka.

Czy potrzebuję zgody drugiego rodzica na wyrobienie paszportu dla dziecka?

Tak. Ustawa z 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych wymaga pisemnej zgody obojga rodziców (lub zezwolenia sądu zastępującego brak zgody). Wyjątki dotyczą rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej, z władzą zawieszoną lub w odpowiedni sposób ograniczoną.

Czy mogę cofnąć raz udzieloną zgodę na wyjazd?

Tak, do momentu rozpoczęcia podróży — najlepiej na piśmie z potwierdzeniem doręczenia. Jeżeli druga strona już wyjechała, pozostaje droga sądowa (wniosek o nakaz powrotu, postępowanie w przedmiocie władzy rodzicielskiej).