Alimenty – zwrot nadpłaconych alimentów – warto wiedzieć?

W sprawach o alimenty często pojawia się pytanie: czy można odzyskać nadpłacone kwoty? Taka sytuacja może się zdarzyć, gdy np. sąd najpierw zasądzi wyższe alimenty w formie zabezpieczenia, a potem je obniży – czasem z datą wsteczną.

Kiedy świadczenie jest nienależne?

Kodeks cywilny mówi, że można żądać zwrotu świadczenia, jeśli ktoś je otrzymał bez podstawy prawnej (art. 410 § 1 i 2). Jednak inny przepis – art. 411 pkt 2 – wskazuje, że nie zawsze zwrot jest możliwy. Gdy świadczenie spełnia zasady współżycia społecznego, nie można go odzyskać.

Co orzekł Sąd Najwyższy?

Sąd Najwyższy wypowiedział się w tej sprawie w postanowieniu z 16 kwietnia 2019 r. (sygn. I CSK 730/18): https://orzeczenia.sn.pl/orzeczenie/sn/91F9AC63BEE4F6F0C125846700331845.

Chodziło o alimenty, które ojciec dzieci płacił na podstawie zabezpieczenia. Później sąd obniżył te kwoty z datą wsteczną. Mężczyzna zażądał zwrotu nadpłaconych pieniędzy.

Sąd Okręgowy, a potem Sąd Apelacyjny, uznały, że kobieta nie musi ich zwracać. Wydała je na bieżące potrzeby swoje i dzieci. Działała w dobrej wierze i myślała, że alimenty jej się należą. Sąd stwierdził, że nie była już wzbogacona, więc nie musi nic oddawać (art. 409 k.c.). Dodatkowo, zwrot alimentów naruszałby zasady współżycia społecznego (art. 411 pkt 2 k.c.).

Potwierdzenie nowej linii orzeczniczej

Sąd Najwyższy potwierdził, że orzecznictwo się zmieniło. Wcześniej sądy często nakazywały zwrot nadpłat. Obecnie przeważa pogląd, że alimenty wypłacone na podstawie zabezpieczenia nie podlegają zwrotowi – nawet jeśli później sąd obniżył ich wysokość.

Taki pogląd potwierdza uchwała Sądu Najwyższego z 20 października 2010 r. (sygn. III CZP 59/10): https://www.saos.org.pl/judgments/106276. W tej sprawie SN orzekł, że świadczenie uiszczone na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu nie podlega zwrotowi, nawet jeśli sąd w wyroku rozwodowym oddalił żądanie alimentów.

Czy da się odzyskać nadpłatę?

Tak, ale tylko w wyjątkowych przypadkach. Trzeba spełnić kilka warunków:

• osoba, która otrzymała pieniądze, nadal musi być wzbogacona,
• musi być pewność, że świadczenie jej się nie należało,
• nie mogą występować okoliczności, które czynią zwrot sprzecznym z zasadami współżycia społecznego.

W praktyce jednak sądy bardzo rzadko przyznają zwrot alimentów. Przykładem jest wyrok Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe z 24 lutego 2020 r. (sygn. IX C 323/19), w którym sąd oddalił powództwo właśnie z powołaniem się na zasady współżycia społecznego.

Podsumowanie

Zwrot nadpłaconych alimentów jest teoretycznie możliwy. W praktyce jednak sądy chronią osobę, która pieniądze zużyła na bieżące potrzeby – szczególnie na dzieci. Jeśli działała w dobrej wierze, to prawo zwykle nie pozwala jej tych pieniędzy odebrać. To zabezpiecza stabilność finansową rodziny i chroni słabszą stronę postępowania.