Ugoda w sprawie sądowej — kiedy sąd zwróci opłatę od pozwu?

Jeżeli sprawa kończy się ugodą, część opłaty sądowej wraca do strony, która ją uiściła. Ile dokładnie, zależy od jednej rzeczy: gdzie i kiedy ugoda została zawarta. Ugoda przed sądem albo przed mediatorem, jeszcze przed rozpoczęciem rozprawy, daje zwrot całej opłaty. Prywatne porozumienie zawarte poza sądem nie daje nic z tego tytułu — najwyżej połowę opłaty z innej podstawy, po cofnięciu pozwu. Sąd Najwyższy potwierdził to uchwałą z 14 lipca 2026 r.

W skrócie

• Zwrot całej uiszczonej opłaty od pozwu, wniosku albo zarzutów od nakazu zapłaty przysługuje, jeżeli postępowanie zakończyło się zawarciem ugody przed rozpoczęciem rozprawy przed sądem pierwszej instancji (art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 1228).
• Uchwała Sądu Najwyższego z 14 lipca 2026 r., sygn. III CZP 11/26, stwierdza, że przepis ten dotyczy wyłącznie ugody sądowej oraz ugody zawartej przed mediatorem.
• Ugoda przed mediatorem zawarta już po rozpoczęciu rozprawy daje zwrot trzech czwartych opłaty (art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. a tej ustawy), a ugoda sądowa po rozpoczęciu rozprawy — połowy (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. c).
• Zwracaną kwotę sąd obniża o kwotę równą opłacie minimalnej (art. 79 ust. 3), a opłatą minimalną jest opłata podstawowa w kwocie 30 złotych (art. 14 ust. 3 tej ustawy).
• Zwrot następuje z urzędu, ale roszczenie o zwrot opłaty sądowej przedawnia się po trzech latach od dnia jego powstania (art. 81 tej ustawy).

Kiedy sąd zwraca całą opłatę od pozwu?

Całą opłatę sąd zwraca wtedy, gdy postępowanie zakończyło się zawarciem ugody przed rozpoczęciem rozprawy przed sądem pierwszej instancji. Dotyczy to opłaty od pisma wszczynającego postępowanie w pierwszej instancji, czyli najczęściej od pozwu albo wniosku, oraz od zarzutów od nakazu zapłaty. Podstawą jest art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 1228).

Liczą się dwa warunki naraz. Pierwszy: postępowanie musi zakończyć się ugodą, a nie z innego powodu. Drugi: ugoda musi być zawarta przed rozpoczęciem rozprawy. Jeżeli rozprawa już się rozpoczęła, przepis o pełnym zwrocie przestaje mieć zastosowanie i wchodzą reguły opisane niżej.

Czy ugoda podpisana poza sądem daje zwrot całej opłaty?

Nie. Sąd Najwyższy w uchwale z 14 lipca 2026 r., sygn. III CZP 11/26, stwierdził, że art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych dotyczy wyłącznie ugody sądowej oraz ugody zawartej przed mediatorem. Prywatne porozumienie podpisane między stronami, bez udziału sądu i bez mediatora, nie mieści się w tym przepisie.

To samo stanowisko Sąd Najwyższy zajął już wcześniej, w uchwale z 23 lutego 2018 r., sygn. III CZP 88/17. Uchwała z 2026 r. zamyka więc spór, który wracał do sądów przez kilka lat, i robi to na tle aktualnego tekstu ustawy.

Praktyczny skutek jest prosty. Samo podpisanie porozumienia poza sądem nie kończy sprawy — postępowanie kończy dopiero cofnięcie pozwu i umorzenie postępowania przez sąd. Wtedy zwrot liczy się z innej podstawy, zwykle z art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. a wspomnianej ustawy, który przewiduje zwrot połowy opłaty od pisma cofniętego przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana. Cała opłata wraca tylko wtedy, gdy cofnięcie pozwu nastąpiło jeszcze przed wysłaniem odpisu pisma innym stronom, a w braku takich stron przed wysłaniem zawiadomienia o terminie posiedzenia (art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. b).

Ile wraca przy ugodzie zawartej w toku sprawy?

Wysokość zwrotu zależy od tego, kto ugodę przyjął i na jakim etapie. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych rozdziela to następująco:

• cała opłata — ugoda przed rozpoczęciem rozprawy przed sądem pierwszej instancji (art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h);
• trzy czwarte opłaty — ugoda przed mediatorem zawarta w toku postępowania sądowego, po rozpoczęciu rozprawy (art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. a);
• trzy czwarte opłaty od apelacji — ugoda przed mediatorem zawarta w toku postępowania przed sądem drugiej instancji (art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. ab);
• trzy czwarte opłaty od wniosku o zawezwanie do próby ugodowej — jeżeli w postępowaniu z tego wniosku zawarto ugodę, chyba że sąd uznał ugodę za niedopuszczalną (art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. e);
• połowa opłaty — ugoda sądowa zawarta po rozpoczęciu rozprawy, gdy postępowanie w pierwszej instancji zakończyło się jej zawarciem (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. c);
• połowa opłaty od pisma wszczynającego postępowanie w drugiej instancji — gdy sprawa zakończyła się zawarciem ugody sądowej (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. d).

Warto zauważyć, że po rozpoczęciu rozprawy mediacja jest korzystniejsza finansowo niż ugoda zawarta wprost przed sądem: trzy czwarte opłaty wobec połowy.

Czy w sprawie o rozwód obowiązują inne zasady?

Tak, rozwód i separacja mają własną regułę. Poza wypadkami z art. 79 ust. 1 sąd z urzędu zwraca stronie całą uiszczoną opłatę od pozwu o rozwód lub separację albo od wniosku o separację, jeżeli pozew lub wniosek został cofnięty na skutek pojednania się stron w pierwszej instancji. Jeżeli strony pojednały się przed zakończeniem postępowania apelacyjnego, zwraca się połowę uiszczonej opłaty od apelacji. Tak stanowi art. 79 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Ta podstawa jest odrębna od zwrotu po ugodzie i dotyczy pojednania małżonków, a nie ugody procesowej. O tym, jakie jeszcze koszty pojawiają się w sprawie rozwodowej, piszemy w tekście ile naprawdę trzeba zapłacić za rozwód, a o samej opłacie od pisma inicjującego sprawę — w tekście jak napisać i złożyć pozew o rozwód.

Dlaczego zwrot jest niższy, niż wynika z rachunku?

Bo ustawa nakazuje potrącić z niego opłatę minimalną. Zgodnie z art. 79 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych opłatę zwracaną na podstawie ust. 1 pkt 1 lit. a, b i h, pkt 2 oraz pkt 3 lit. a, c i d obniża się o kwotę równą opłacie minimalnej. Opłatą minimalną jest opłata podstawowa, która wynosi 30 złotych i stanowi minimalną opłatę, jaką strona jest obowiązana uiścić od pisma podlegającego opłacie (art. 14 ust. 3 tej ustawy).

Przykład rachunkowy: przy opłacie od pozwu w kwocie 5 000 złotych i ugodzie sądowej zawartej przed rozpoczęciem rozprawy zwrot wyniesie 4 970 złotych. Przy tej samej opłacie i ugodzie przed mediatorem po rozpoczęciu rozprawy zwrot to trzy czwarte z 5 000 złotych, czyli 3 750 złotych, pomniejszone o 30 złotych — 3 720 złotych.

Wyliczenie z art. 79 ust. 3 nie obejmuje zwrotu z art. 79 ust. 2, czyli zwrotu opłaty od pozwu o rozwód lub separację po pojednaniu się stron.

Co zrobić, żeby pieniądze faktycznie wróciły?

Zwrot następuje z urzędu, więc formalnie nie zależy od wniosku strony. W praktyce warto jednak zadbać o trzy rzeczy.

Po pierwsze, o to, żeby ugoda miała właściwą formę. Osnowę ugody zawartej przed sądem wciąga się do protokołu rozprawy albo zamieszcza w odrębnym dokumencie stanowiącym część protokołu i stwierdza podpisami stron (art. 223 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Jeżeli ugoda została zawarta przed mediatorem, sąd niezwłocznie przeprowadza postępowanie co do jej zatwierdzenia (art. 183(14) § 1 tego Kodeksu), a odmawia zatwierdzenia albo nadania klauzuli wykonalności, jeżeli ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, zmierza do obejścia prawa, jest niezrozumiała albo zawiera sprzeczności (art. 183(14) § 3).

Po drugie, o pilnowanie terminu. Roszczenie strony o zwrot opłaty sądowej przedawnia się z upływem trzech lat, licząc od dnia powstania tego roszczenia (art. 81 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Po trzecie, o wskazanie właściwego adresata. Zwrotu dokonuje sąd, przed którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji, a sąd drugiej instancji wtedy, gdy opłatę pobrał; jeżeli opłatę pobrał notariusz, zwrotu dokonuje sąd, który rozpoznawał wniosek w pierwszej instancji (art. 80a tej ustawy). Zwrot może zarządzić również przewodniczący lub referendarz sądowy (art. 82 tej ustawy).

FAQ

Czy zwrot opłaty trzeba wnioskować, czy sąd zwraca ją sam?

Sąd zwraca opłatę z urzędu — tak stanowi art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Nie oznacza to, że przelew nastąpi natychmiast po zakończeniu sprawy. Jeżeli zwrot się nie pojawia, można zwrócić się do sądu o jego wykonanie, pamiętając, że roszczenie o zwrot przedawnia się po trzech latach od dnia powstania (art. 81 tej ustawy).

Zawarłem ugodę z przeciwnikiem u niego w biurze i cofnąłem pozew. Dostanę całą opłatę?

Nie z tytułu ugody. Uchwała Sądu Najwyższego z 14 lipca 2026 r., sygn. III CZP 11/26, stwierdza, że pełny zwrot z art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych dotyczy wyłącznie ugody sądowej oraz ugody zawartej przed mediatorem. Po cofnięciu pozwu zwrot liczy się z innej podstawy i zwykle wynosi połowę opłaty (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. a tej ustawy).

Co znaczy „przed rozpoczęciem rozprawy”?

To warunek pełnego zwrotu z art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: postępowanie ma zakończyć się zawarciem ugody przed rozpoczęciem rozprawy przed sądem pierwszej instancji. Jeżeli rozprawa już się rozpoczęła, obowiązują stawki niższe — trzy czwarte opłaty przy ugodzie przed mediatorem (art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. a) i połowa przy ugodzie sądowej (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. c).

Czy zwrot obejmuje też opłatę od apelacji?

Tak, w dwóch wypadkach. Przy ugodzie przed mediatorem zawartej w toku postępowania przed sądem drugiej instancji zwraca się trzy czwarte opłaty od apelacji (art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. ab ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Przy ugodzie sądowej kończącej sprawę w drugiej instancji zwraca się połowę opłaty od pisma wszczynającego to postępowanie (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. d).

Czy ugoda przed mediatorem zawarta przed pierwszą rozprawą daje pełny zwrot?

Tak. Art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie różnicuje ugody sądowej i ugody przed mediatorem, a uchwała Sądu Najwyższego z 14 lipca 2026 r., sygn. III CZP 11/26, wprost obejmuje obie. Warunkiem pozostaje zakończenie postępowania ugodą przed rozpoczęciem rozprawy przed sądem pierwszej instancji.

Czy zwrot obniża się o 30 złotych zawsze?

Nie zawsze. Obniżenie o kwotę równą opłacie minimalnej dotyczy zwrotów wyliczonych w art. 79 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, czyli ust. 1 pkt 1 lit. a, b i h, całego pkt 2 oraz pkt 3 lit. a, c i d. Opłata minimalna to opłata podstawowa w kwocie 30 złotych (art. 14 ust. 3 tej ustawy).

Kiedy warto rozważyć ugodę

Zwrot opłaty jest tylko jednym z argumentów, i nie najważniejszym. Ugoda kończy sprawę szybciej niż wyrok, pozwala uzgodnić sposób i termin zapłaty oraz ogranicza koszty zastępstwa procesowego i wynagrodzenia biegłych. Trzeba jednak porównać to, co strona uzyska w ugodzie, z tym, czego realnie może dochodzić w wyroku. To ocena indywidualna: żadna ugoda nie jest dobra sama przez się.

Jeżeli rozważasz ugodę w toczącej się sprawie albo mediację przed pierwszą rozprawą, warto policzyć skutki finansowe obu wariantów zawczasu — także dlatego, że decyzja o etapie zawarcia ugody przekłada się wprost na to, czy wróci cała opłata, trzy czwarte, czy połowa.

Kancelaria Adwokacka adw. Kajetan Kałużyński, ul. Narutowicza 45 lok. 29, 90-130 Łódź. Telefon: 884 889 942 lub 607 089 081. E-mail: kancelaria@kaluzynski.pl. Prowadzimy sprawy cywilne, rodzinne i karne, a także mediacje.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.

Stan prawny na dzień 28 sierpnia 2026 r.

Autor: adw. Kajetan Kałużyński — adwokat i mediator, Łódź. Praktyka: prawo rodzinne, prawo cywilne i postępowanie cywilne, sprawy karne, wspólnoty mieszkaniowe, mediacja.