Kara za utrudnianie kontaktów z dzieckiem. Jak ją uzyskać krok po kroku

utrudnianie kontaktów kara

Rozstanie rodziców nie kończy rodzicielstwa. Oboje mają prawo i obowiązek utrzymywać relację z dzieckiem, a dziecko ma prawo do kontaktu z obojgiem. Kiedy jeden rodzic konsekwentnie to prawo blokuje, drugi nie jest bezbronny. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje osobną procedurę, w której sąd nakazuje rodzicowi utrudniającemu kontakty zapłatę pieniędzy na rzecz drugiego rodzica.

Poniżej wyjaśniam, jak ta procedura wygląda krok po kroku, ile kosztuje, co trzeba udowodnić i w jakiej sytuacji sąd kary nie nałoży.

W skrócie

  • Jeżeli rodzic, przy którym dziecko mieszka, nie wykonuje orzeczenia albo ugody o kontaktach, sąd może nakazać mu zapłatę oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz drugiego rodzica.
  • To środek przymusu o charakterze cywilnym, a nie grzywna ani kara z Kodeksu karnego. Pieniądze trafiają do rodzica, a nie do Skarbu Państwa.
  • Procedura ma dwa etapy. Najpierw sąd zagraża zapłatą, dopiero przy kolejnych naruszeniach ją nakazuje. Każdy etap wymaga osobnego wniosku, bo sąd nie działa tu z urzędu.
  • Opłata od wniosku wynosi 100 zł.
  • Prawomocne postanowienie o nakazaniu zapłaty jest tytułem wykonawczym bez nadawania klauzuli wykonalności, więc z takim dokumentem idzie się prosto do komornika.
  • Osobno można żądać zwrotu uzasadnionych wydatków poniesionych na przygotowanie kontaktu, który się nie odbył.
  • Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r. sąd nie nałoży sumy pieniężnej, jeżeli kontakt nie doszedł do skutku z powodu zachowania samego dziecka, którego nie wywołał rodzic sprawujący nad nim pieczę.

Czym właściwie jest „kara” za utrudnianie kontaktów?

Nazwa „kara” przyjęła się w rozmowach, ale jest myląca. Chodzi o sumę pieniężną, którą sąd opiekuńczy nakazuje zapłacić rodzicowi naruszającemu obowiązki, i to bezpośrednio na rzecz drugiego rodzica. Nie jest to grzywna, nie trafia do budżetu państwa i nie oznacza skazania.

Celem nie jest ukaranie dla samego ukarania, tylko wymuszenie posłuszeństwa wobec orzeczenia sądu. Dlatego kwota ma być na tyle dotkliwa, żeby motywowała, i jednocześnie realna do zapłaty w sytuacji majątkowej konkretnej osoby.

Warto też od razu rozwiać nieporozumienie, które wraca w rozmowach z klientami. W prasie regularnie pojawiają się doniesienia o pomysłach wprowadzenia odpowiedzialności karnej za utrudnianie kontaktów. To na razie propozycje zmian, a nie prawo obowiązujące. Dziś narzędziem jest opisana niżej procedura cywilna.

Kiedy w ogóle mogę złożyć taki wniosek?

Warunek jest jeden, ale twardy: musi istnieć orzeczenie sądu albo ugoda zawarta przed sądem lub przed mediatorem, która reguluje kontakty. Procedura służy egzekwowaniu tego, co już zostało ustalone formalnie.

Jeżeli kontakty funkcjonują wyłącznie na zasadzie nieformalnej umowy między rodzicami, nie ma czego egzekwować. W takiej sytuacji pierwszym krokiem jest uzyskanie orzeczenia albo zawarcie ugody. Warto przy tym pamiętać, że postanowienie o zabezpieczeniu kontaktów na czas trwania sprawy również jest orzeczeniem sądu. Jeżeli zastanawiasz się, jak szeroki harmonogram kontaktów da się uzyskać, opisałem to w osobnym tekście o tym, ile dni kontaktów z dzieckiem zasądza sąd.

Jak wygląda procedura krok po kroku?

Etap pierwszy: zagrożenie nakazaniem zapłaty

Wniosek składa się do sądu rejonowego, do wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego według miejsca zamieszkania dziecka. Wnosisz o zagrożenie rodzicowi naruszającemu obowiązki nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde przyszłe naruszenie.

Sąd wysłuchuje obu rodziców i bada, czy do naruszeń rzeczywiście dochodziło. Jeżeli tak, wydaje postanowienie, w którym stwierdza naruszenie i określa kwotę przypadającą za każde kolejne niewykonanie kontaktu.

Ten etap działa prewencyjnie. Jest to sygnał ostrzegawczy, który daje drugiej stronie szansę na zmianę postępowania, zanim zacznie płacić.

Etap drugi: nakazanie zapłaty

Jeżeli mimo prawomocnego zagrożenia kontakty nadal nie dochodzą do skutku, składasz drugi wniosek, tym razem o nakazanie zapłaty. Sąd bada już tylko jedno: ile razy kontakt nie odbył się z winy zobowiązanego rodzica po uprawomocnieniu się pierwszego postanowienia. Liczbę naruszeń mnoży przez kwotę ustaloną wcześniej.

Przykładowo, gdyby sąd w pierwszym etapie zagroził kwotą 500 zł za każde naruszenie, a po uprawomocnieniu postanowienia doszło do trzech kolejnych naruszeń, w drugim etapie nakazałby zapłatę 1500 zł. To wyłącznie ilustracja mechanizmu, bo wysokość kwoty sąd ustala indywidualnie.

Prawomocne postanowienie o nakazaniu zapłaty jest tytułem wykonawczym bez potrzeby nadawania mu klauzuli wykonalności. To ważna, praktyczna informacja: nie trzeba wracać do sądu po klauzulę, można od razu złożyć wniosek egzekucyjny u komornika.

Ile to kosztuje i czego sąd oczekuje we wniosku?

Od wniosku pobiera się opłatę stałą 100 zł. Taka sama opłata należy się od wniosku na każdym z dwóch etapów, bo każdy z nich jest samodzielną częścią postępowania nieprocesowego i wymaga odrębnej inicjatywy strony.

We wniosku trzeba wskazać dane obojga rodziców, oznaczyć orzeczenie albo ugodę regulującą kontakty, opisać naruszenia z konkretnymi datami oraz wskazać dowody. Ogólnikowe stwierdzenie, że „kontakty są utrudniane”, nie wystarczy.

Jak udowodnić, że drugi rodzic utrudnia kontakty?

To najtrudniejsza część sprawy, bo ciężar dowodu spoczywa na rodzicu składającym wniosek. Słowo przeciwko słowu zwykle nie wystarcza. W praktyce najlepiej sprawdzają się dowody gromadzone na bieżąco:

  • korespondencja SMS, e-mail i z komunikatorów, w której druga strona odwołuje spotkanie lub podaje powód nieodbycia kontaktu;
  • notatki policyjne, jeżeli doszło do interwencji przy próbie odebrania dziecka;
  • zeznania osób, które towarzyszyły przy próbie odbioru dziecka;
  • własny, prowadzony systematycznie rejestr: data planowanego kontaktu, godzina, co się wydarzyło, kto był obecny;
  • dowody przyjazdu pod umówione miejsce, na przykład bilety, paragony za paliwo, dane z nawigacji.

Dokumentowanie każdej próby od początku jest ważniejsze niż jakikolwiek pojedynczy, spektakularny dowód.

Czy mogę odzyskać pieniądze wydane na kontakt, który się nie odbył?

Tak, i jest to odrębne roszczenie, o którym wielu rodziców nie wie. Jeżeli kontakt nie doszedł do skutku z powodu zachowania osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje, sąd opiekuńczy przyznaje uprawnionemu zwrot uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z przygotowaniem kontaktu. Chodzi między innymi o koszty dojazdu po dziecko i odwiezienia go.

Ten przepis działa w obie strony. Jeżeli to rodzic uprawniony do kontaktu narusza swoje obowiązki, na przykład nie przyjeżdża po dziecko mimo przygotowań, zwrot wydatków może zostać zasądzony od niego. Prawomocne postanowienie w tym przedmiocie również jest tytułem wykonawczym bez klauzuli wykonalności.

Dziecko samo nie chce jechać. Czy i tak zapłacę?

To dziś najczęstsza linia sporu i jednocześnie punkt, w którym stan prawny zmienił się najmocniej.

Wyrokiem z 22 czerwca 2022 r. (sygn. SK 3/20) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 59816 § 1 w związku z art. 59815 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie, w jakim obejmują sytuacje, w których niewłaściwe wykonywanie lub niewykonywanie obowiązków związane jest z zachowaniem dziecka niewywołanym przez osobę, pod której pieczą dziecko się znajduje, są niezgodne z Konstytucją.

Mówiąc prościej: jeżeli to samo dziecko odmawia spotkania, a rodzic sprawujący pieczę tej odmowy nie wywołał, sumy pieniężnej nałożyć nie można. Warto przy tym zauważyć, że Trybunał orzekał wąsko, o konkretnych paragrafach i w konkretnym zakresie, a nie o całych przepisach.

Dla rodzica składającego wniosek oznacza to, że sama odmowa dziecka nie zamyka sprawy. Kluczowe staje się wykazanie, skąd ta odmowa się wzięła: czy jest samodzielną decyzją dziecka, czy skutkiem nastawiania go przeciwko drugiemu rodzicowi. Dla rodzica, wobec którego złożono wniosek, oznacza to z kolei konieczność pokazania sądowi, że postawa dziecka nie jest jego dziełem, na przykład że przygotowywał dziecko do kontaktu i próbował je przekonać.

Czego ta procedura nie załatwi?

Suma pieniężna dyscyplinuje, ale nie zmienia treści orzeczenia ani układu opieki. Jeżeli problem jest głębszy, trzeba sięgnąć po inne drogi, prowadzone w osobnych postępowaniach:

Najczęstsze pytania

Czy mogę od razu złożyć wniosek o nakazanie zapłaty, z pominięciem pierwszego etapu?

Nie. Nakazanie zapłaty jest możliwe dopiero wtedy, gdy wcześniejsze postanowienie o zagrożeniu stało się prawomocne, a mimo to doszło do kolejnych naruszeń. Oba etapy wymagają osobnych wniosków.

Czy sąd wszczyna takie postępowanie sam, jeżeli dowie się o problemie?

Nie. W sprawach o wykonywanie kontaktów sąd działa wyłącznie na wniosek, także wtedy, gdy wydaje kolejne postanowienie w tej samej sprawie.

Od czego zależy wysokość kwoty ustalanej przez sąd?

Przepisy nie przewidują sztywnych widełek. Sąd bierze pod uwagę przede wszystkim sytuację majątkową rodzica naruszającego obowiązki, tak żeby kwota była odczuwalna, a jednocześnie możliwa do zapłaty.

Czy zagrożenie karą i zasądzona kwota działają wstecz?

Nie. W drugim etapie sąd liczy wyłącznie naruszenia, do których doszło po uprawomocnieniu się postanowienia o zagrożeniu. Wcześniejsze naruszenia służą jedynie wykazaniu, że zagrożenie w ogóle było zasadne.

Czy brak płatności alimentów uprawnia drugiego rodzica do wstrzymania kontaktów?

Nie. Obowiązek alimentacyjny i prawo do kontaktów to dwie niezależne kwestie. Zaległość w alimentach nie usprawiedliwia niewykonywania orzeczenia o kontaktach.

Potrzebujesz pomocy w sprawie o kontakty?

Prowadzę sprawy o ustalenie, zmianę i egzekwowanie kontaktów z dzieckiem przed sądami w Łodzi i w całej Polsce. Pomagam zarówno rodzicom, którym kontakty są utrudniane, jak i tym, wobec których złożono wniosek o nałożenie sumy pieniężnej.

Kancelaria Adwokacka adw. Kajetan Kałużyński
ul. Narutowicza 45 lok. 29, 90-130 Łódź
tel. 888 654 455 lub 607 089 081
e-mail: [email protected]

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa rodzinna jest inna, a ocena konkretnej sytuacji wymaga zapoznania się z dokumentami i okolicznościami faktycznymi.

O autorze: adw. Kajetan Kałużyński, adwokat i mediator, prowadzi Kancelarię Adwokacką w Łodzi. Specjalizuje się w sprawach cywilnych, rodzinnych, medycznych oraz w sprawach wspólnot mieszkaniowych.

Stan prawny na dzień 25 października 2026 r. Podstawa prawna: art. 59815, art. 59816, art. 59817 i art. 59818 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 468 ze zm.); art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1228 ze zm.); wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20 (Dz.U. z 2022 r. poz. 1371).