Darowizna w gotówce od rodziców. Kiedy zapłacisz podatek?

Pieniądze od rodziców, dziadków czy rodzeństwa mogą być zwolnione z podatku od darowizn, ale tylko wtedy, gdy spełnisz warunki z ustawy. Przy większych kwotach jednym z nich jest przekazanie pieniędzy przelewem albo przekazem pocztowym. Gotówka wręczona do ręki, nawet wpłacona potem przez Ciebie na własne konto, w praktyce urzędów skarbowych oznacza utratę zwolnienia.

W skrócie

• Najbliższa rodzina (małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha) może otrzymać darowiznę bez podatku na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.
• Gdy darowizna pieniężna od jednej osoby przekracza 36 120 zł (licząc ten rok i 5 poprzednich lat), otrzymanie pieniędzy trzeba udokumentować przelewem na Twój rachunek albo przekazem pocztowym (art. 4a ust. 1 pkt 2 tej ustawy).
• Darowiznę powyżej tego progu trzeba też zgłosić naczelnikowi urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy (art. 4a ust. 1 pkt 1).
• Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z 20 marca 2023 r. (sygn. III FPS 3/22) uznał, że pieniądze ma przekazać darczyńca, a nie obdarowany samemu sobie.
• W 2026 r. NSA skierował do Trybunału Konstytucyjnego pytanie, czy ten wymóg jest zgodny z Konstytucją. Do czasu rozstrzygnięcia bezpieczna droga to przelew albo przekaz pocztowy.

Stan prawny na dzień 20 października 2026 r.

Kto może dostać darowiznę od rodziny bez podatku?

Zwolnienie obejmuje tylko wąskie grono osób najbliższych. Zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn są to: małżonek, zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha.

Uwaga na pułapkę. Zięć, synowa i teściowie należą do tak zwanej I grupy podatkowej (art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy), ale nie ma ich na liście osób zwolnionych w art. 4a. Mają niższe stawki niż dalsza rodzina, jednak całkowitego zwolnienia nie dostaną.

Przykład. Pan Marek W. chce dać 50 000 zł synowi i tyle samo synowej. Syn, jeśli spełni warunki z art. 4a, nie zapłaci podatku. Synowa nie ma prawa do tego zwolnienia, więc nadwyżkę ponad kwotę wolną rozliczy według zasad dla I grupy podatkowej. Często prostszym rozwiązaniem jest jedna darowizna dla syna, a nie dwie osobne.

Ile pieniędzy można dostać od rodziców bez przelewu?

Do 36 120 zł od jednej osoby nie musisz niczego dokumentować przelewem ani zgłaszać do urzędu. Ta kwota wynika z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, a obecną wysokość ustalił Minister Finansów rozporządzeniem z 28 czerwca 2023 r.

Ważne jest liczenie. Do progu dolicza się wszystko, co dostałeś od tej samej osoby w roku ostatniej darowizny i w 5 latach poprzedzających ten rok (art. 9 ust. 2 i art. 4a ust. 1 pkt 2). Każdy darczyńca to osobny limit, więc mama i tata mają limity liczone oddzielnie.

Przykład. Pani Anna K. dostała od ojca 20 000 zł w 2023 r. W 2026 r. ojciec daje jej kolejne 20 000 zł. Łącznie to 40 000 zł, czyli więcej niż 36 120 zł. Dlatego druga darowizna musi przyjść przelewem albo przekazem pocztowym i trzeba ją zgłosić w urzędzie skarbowym w ciągu 6 miesięcy.

Dlaczego darowizna w gotówce może oznaczać podatek?

Gdy darowizna pieniężna przekracza próg, art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy wymaga udokumentowania otrzymania pieniędzy jednym z trzech dowodów: przekazaniem na Twój rachunek płatniczy, przekazaniem na inny Twój rachunek w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej (SKOK) albo przekazem pocztowym. Umowa darowizny, oświadczenie rodziców czy potwierdzenie wpłaty gotówki na własne konto takim dowodem nie są.

Spór o to, czy wystarczy, że obdarowany sam wpłaci gotówkę na swój rachunek, rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny. W uchwale składu siedmiu sędziów z 20 marca 2023 r. (sygn. III FPS 3/22) NSA uznał, że warunkiem zwolnienia jest udokumentowanie przekazania pieniędzy we wskazany w ustawie sposób przez darczyńcę na rzecz obdarowanego. Urzędy skarbowe stosują tę wykładnię także w 2026 r.

Przykład. Pani Ewa M. otrzymała od matki 60 000 zł w gotówce. Tego samego dnia wpłaciła je na swoje konto i zgłosiła darowiznę w terminie. Mimo to, zgodnie z uchwałą NSA III FPS 3/22, urząd skarbowy uzna, że warunek z art. 4a ust. 1 pkt 2 nie został spełniony, bo pieniądze wpłaciła obdarowana, a nie matka.

Gdy warunki zwolnienia nie zostaną spełnione, darowizna podlega opodatkowaniu na zasadach dla I grupy podatkowej (art. 4a ust. 3 ustawy). Kwota 36 120 zł pozostaje wtedy wolna od podatku, a opodatkowana jest nadwyżka.

Co, jeśli rodzic nie ma konta w banku?

Ustawa daje rozwiązanie także dla osób bez rachunku: przekaz pocztowy. Art. 4a ust. 1 pkt 2 wymienia go obok przelewu jako równorzędny dowód otrzymania pieniędzy. Rodzic nadaje przekaz na poczcie, a dowód nadania jest dokumentem, którego wymaga ustawa.

To ważne dla osób starszych, które nie korzystają z bankowości. Wręczenie gotówki do ręki jest najprostsze, ale przy kwotach powyżej progu może kosztować podatek. Przekaz pocztowy wymaga jednej wizyty na poczcie.

Przykład. Pani Halina S. ma 82 lata i nie ma konta. Chce dać wnuczce 40 000 zł na wkład własny do mieszkania. Zamiast wręczać pieniądze, nadaje przekaz pocztowy na adres wnuczki. Wnuczka zachowuje dowód przekazu i zgłasza darowiznę w urzędzie skarbowym w ciągu 6 miesięcy.

Jak bezpiecznie przekazać pieniądze dziecku krok po kroku?

Bezpieczna procedura ma cztery elementy i każdy wynika z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

1. Przelew z konta darczyńcy na konto obdarowanego albo przekaz pocztowy. Nie wypłacaj gotówki, żeby ją potem wpłacić.
2. Tytuł przelewu, na przykład „darowizna od matki dla syna”. Ustawa tego nie wymaga, ale tytuł ułatwia późniejsze wykazanie, czym była wpłata.
3. Zgłoszenie w urzędzie skarbowym w ciągu 6 miesięcy, gdy łączna kwota od tej osoby przekracza 36 120 zł (art. 4a ust. 1 pkt 1). Termin liczy się od dnia powstania obowiązku podatkowego, przy darowiźnie bez aktu notarialnego jest to dzień spełnienia świadczenia, czyli przekazania pieniędzy (art. 6 ust. 1 pkt 4).
4. Przechowanie dowodów: potwierdzenia przelewu albo przekazu, kopii zgłoszenia i ewentualnej umowy.

Darowizna w formie aktu notarialnego zwalnia z obowiązku zgłoszenia (art. 4a ust. 4 pkt 2), ale nie zmienia wymogu przelewu przy pieniądzach. Notariusz poświadczy umowę, nie zastąpi jednak dowodu przekazania środków na rachunek.

Czy to się zmieni? Pytanie do Trybunału Konstytucyjnego

Na razie przepis obowiązuje bez zmian. W 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, czy art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy jest zgodny z Konstytucją. Według pisma Rzecznika Praw Obywatelskich, który przyłączył się do sprawy, chodzi między innymi o zasadę zaufania do państwa, równość wobec prawa oraz ochronę rodziny.

Nie wiadomo, kiedy Trybunał wyda wyrok ani jaki on będzie. Do tego czasu urzędy skarbowe stosują dotychczasową wykładnię. Jeśli już przyjąłeś darowiznę w gotówce i otrzymałeś decyzję podatkową, warto skonsultować z adwokatem, jak zabezpieczyć swoje prawa na wypadek korzystnego wyroku.

Jeżeli chodzi o zmianę ustawy, ostatnia nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn, obowiązująca od 16 czerwca 2026 r., dotyczy darowizn na usuwanie skutków powodzi z 2024 r. i nie zmienia zasad dla darowizn w rodzinie.

Darowizna a późniejszy spadek i zachowek

Duże darowizny w rodzinie mają znaczenie nie tylko podatkowe. Po śmierci darczyńcy mogą wpłynąć na obliczenie zachowku dla pozostałych bliskich. Więcej piszemy o tym w tekstach Co to jest zachowek? oraz Jak uniknąć zapłaty zachowku?.

Najczęstsze pytania

Czy mogę dostać od rodziców gotówkę bez podatku?
Tak, jeśli łączna wartość darowizn od jednego rodzica w roku darowizny i w 5 poprzednich latach nie przekracza 36 120 zł. Do tej kwoty forma przekazania nie ma znaczenia i nie trzeba zgłaszać darowizny w urzędzie skarbowym. Powyżej tego progu pieniądze powinny przyjść przelewem albo przekazem pocztowym, inaczej zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn przepada.

Czy wpłata gotówki od rodziców na własne konto wystarczy do zwolnienia?
Nie, według uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2023 r. (sygn. III FPS 3/22). NSA uznał, że pieniądze ma przekazać darczyńca na rachunek obdarowanego albo przekazem pocztowym. Wpłata dokonana przez samego obdarowanego nie spełnia warunku z art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy. Sprawa czeka na rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego.

Ile mam czasu na zgłoszenie darowizny od rodziców?
Sześć miesięcy, licząc od dnia powstania obowiązku podatkowego (art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Przy darowiźnie zawartej bez aktu notarialnego jest to dzień, w którym otrzymałeś pieniądze. Zgłoszenie składasz u naczelnika urzędu skarbowego, gdy łączna wartość darowizn od tej osoby przekracza 36 120 zł.

Czy darowizna od teściów jest zwolniona z podatku?
Nie w całości. Teściowie, zięć i synowa należą do I grupy podatkowej, ale nie ma ich wśród osób zwolnionych w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Do 36 120 zł od jednej osoby podatku nie ma, a nadwyżkę rozlicza się według niższych stawek dla I grupy podatkowej.

Co zrobić, gdy rodzic nie ma rachunku bankowego?
Skorzystać z przekazu pocztowego. Art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn uznaje przekaz pocztowy za równorzędny z przelewem dowód otrzymania pieniędzy. Rodzic nadaje przekaz na poczcie na Twoje nazwisko, a Ty zachowujesz dowód i zgłaszasz darowiznę w urzędzie skarbowym w ciągu 6 miesięcy.

Potrzebujesz pomocy?

Planujesz przekazać dziecku większą kwotę albo urząd skarbowy zakwestionował zwolnienie? Pomożemy ocenić Twoją sytuację, zaplanować darowiznę także pod kątem przyszłego spadku i zachowku oraz przygotować pisma.

adw. Kajetan Kałużyński, Kancelaria Adwokacka
ul. Narutowicza 45 lok. 29, 90-130 Łódź
tel. 607 089 081, [email protected]
Zobacz też: Spadek - adwokat Łódź

Autor: adw. Kajetan Kałużyński, adwokat i mediator z Łodzi. Zajmuje się prawem rodzinnym, cywilnym, w tym spadkowym, prawem medycznym oraz mediacją.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.